1918-ci ilin mart ayında Bakı Soveti tərəfindən əks-inqilabçılarla mübarizə şüarı altında ermənilər Bakı quberniyasını, o cümlədən Quba qəzasını azərbaycanlılardan təmizləmək məqsədilə soyqırım törətdilər.
Həmin zaman Bakı Kommunasının rəhbəri Stepan Şaumyan bolşevik hökuməti qurmaq adı altında burada etnik təmizləmə həyata keçirməyi qərara almışdı. Quba soyqırımı, həmçinin ləzgilərə, tatlara və başqalarına qarşı yönəlmişdir.
Quba qəzasında soyqırım 1918-ci ilin aprel-may aylarında baş vermişdir. 1918-ci il mayın 1-də Hamazaspın komandanlığı altında 3 000 nəfərlik erməni silahlı birləşmələri Quba şəhərinə hücuma keçmişdir.
Hamazaspın silahlı dəstələri şəhəri dörd hissəyə bölərək hər hissədə ayrıca qərargah yaradırlar. Daşnak dəstələri amansızlıqla dinc əhalini öldürməyə və var-dövlətlərini talan etməyə başlayırlar. Təkcə birinci gün şəhərin aşağı hissəsində 713 nəfər azərbaycanlı öldürülür ki, onların da əksəriyyəti qadın və uşaqlar idi.
Ermənilərin Quba şəhərindəki qətliamı doqquz gün davam edib. Küçələrdə qalan meyitlərin dəfninə belə icazə verilmirdi. Quba şəhər rəisi Ə.Əlibəyov qubalıların nümayəndəsi kimi Hamazaspın yanına gələrək ölülərin dəfn olunmasına icazə istəmişdi. Lakin Hamazasp bundan imtina etmişdi.
Yerli əhali bolşevik-daşnak qüvvələrinə qarşı vuruşmuşdur. Qusarın Caqar kəndinin sakini Hatəm ağa Cağarvi və Kuzun kəndinin sakini Möhübəli Əfəndi Kuzunvinin rəhbərliyi altında mübarizə mütəşəkkil xarakter almışdır. Bundan sonra Əli bəy Zizikski, Xaçmazın Şıxlar kəndinin bəyləri, dəvəçili Həmdulla Əfəndi, qonaqkəndli qaçaq Mayıl və başqaları bu döyüşlərdə böyük qəhrəmanlıq göstərmişlər. Lakin onların qüvvələri bərabər deyildi.
Soyqırım nəticəsində Quba qəzasının 122 kəndi dağıdılmış, 2750-dən çox ev tamamilə yandırılmış, 16 mindən çox insan qətlə yetirilmişdir.
2007-ci ildə Quba stadionunun təmiri ilə əlaqədar aparılan qazıntı işləri nəticəsində kütləvi məzarlıq aşkar edilmişdir. Burada təxminən 400-dən artıq insan cəsədi aşkar edilmişdir. Onlardan 50-dən çoxu uşaq, 100-dən çoxu isə qadın idi. Aşkar edilən kütləvi məzarlığın yanında Memorial Kompleks ucaldıldılmışdır.
İstinad edilən mənbələr:
