Qubanın qədim daş körpüləri əslində sadəcə "keçid" deyil, bütöv bir iqtisadi və mədəni sistemin izləridir. Bu körpülərə baxanda bir vaxtlar burada necə canlı ticarət və hərəkət olduğunu təsəvvür eləmək olar.
Quba tarixən Şirvan–Dağıstan–Rusiya istiqamətində keçid zonası olub. Yəni cənubdan gələn karvanlar buradan keçib şimala çıxırdı, şimaldan gələn mallar isə Azərbaycana və İrana doğru yayılırdı. Bu səbəbdən Qudyalçay və digər çaylar üzərində körpü inşası həyati əhəmiyyət daşıyırdı.
Qədim körpülərin çoxu çay daşından və əhəng məhlulundan, bəzən də yonulmuş qaya bloklarından tikilib. Ən maraqlısı odur ki, onların bəzisi daşları kilid sistemi ilə saxlayır (yəni yapışqan yox, fizika). Bu texnika orta əsr memarlığının "davamlı mühəndislik" nümunəsidir.
Bəzi yerli rəvayətlərdə deyilir ki, karvanlar körpünü keçməzdən əvvəl sikkə atırdılar (uğur üçün), ya da körpü ustasının adını xatırlayırdılar, çünki usta "keçidi təmin edən adam" sayılırdı.
Tarixi mənbələrdə qeyd olunur ki, XIX əsrdə Quba qəzasında təxminən 7 körpü mövcud olub. Bu gün "Qubanın daş körpüləri" deyəndə əslində 1 əsas tarixi körpü (Tağlı) və itmiş 18–19-cu əsr körpü şəbəkəsinin izi nəzərdə tutulur.
Qubad Alamov
