Qusar adının yaranması haqqında müxtəlif fikirlər mövcuddur. Qusarın adının yaranmasını ləzgi, türk, ərəb, macar, rus və digər dillərin sözləri ilə əlaqələndirirlər.
Shimal.News məlumat verir ki, mövzu ilə bağlı tədqiqatçı Sədaqət Kərimovanın “Qusar, qusarlılar” adlı kitabında da yazılıb.
Bildirilib ki, Qusar ləzgilərin Kas tayfasının adından götürülüb. Bu tayfa haqqında ilk dəfə Herodot (e.ə 484-425-ci illər) “Tarix” kitabında məlumat verib. Onun sözlərinə görə, “kas” sözü cəm şəkildə “kasar” kimi qeyd olunur. Zaman keçdikcə bu söz ləzgi dilindəki “КцIар” (Qusar) formasını alıb.
Digər mənbələr Qusar adını rus və macar dilindəki süvari alayının adı ilə əlaqələndirirlər. Macarıstanda 1458-ci ildə yaranmış “huszar” adlı süvari qoşununa deyilir. Rus dilində isə həmin süvari qoşun “qusar” adlandırılır. Ruslar ilk dəfə Qusarda öz alaylarını 1839-cu ildə, Quba üsyanından sonra saxlayıblar. Lakin həmin qoşun süvari yox, piyada olub. Həmçinin rus süvari polkları Qafqaza gələnə qədər Qusar adı mövcud idi.
Tarix elmləri doktoru M.M.İxilov ləzgi qrupu xalqlarına həsr etdiyi əsərində Qusar toponiminin ləzgi mifologiyasına əsaslanaraq, “ğutsar” (гьуцар - allahlar) sözündən yarandığını qeyd edib.
Professor Qeybulla Qeybullayev Qusar sözünün qaraqalpaqlar adlı türk xalqının Kosar tayfasının adından götürüldüyünü deyir.
Tarixçi Tofiq Əhmədov Qusar sözünü türklərin qədim “quz” (qus, uz) tayfası ilə əlaqələndirir. Azərbaycan sovet ensiklopediyasına istinad olaraq, quzzlar (quzlar) türkdilli oğuz tayfasının ərəb mənbələrində işlədilən addır.
Gürcü alimi G.G.Georqadzenin fikrincə, Qusar toponimi eramızdan əvvəl II minillikdə Kiçik Asiyada mövcud olmuş, hazırda Türkiyənin Tuz gölünün şərqindəki Xett dövlətinin “Qussar” (Kussar) şəhərinin adından götürülmüşdür.
1896-cı ilin məlumatlarına əsasən, Qusarın adı “Yeni Quba” kimi verilib. Bəzi müəlliflər Qusarın ilkin adının “Qeysəri” olduğunu da qeyd edirlər.
İstinad edilən mənbələr:
