Qusarın Gədəzeyxur kəndi

Gədəzeyxur kəndi Qusar rayonunun mərkəzindən 8 kilometr şimalda, Qusar maili düzənliyində yerləşir.

Gədəzeyxur toponimi “gədə”, “zey” və “xur (xür)” sözlərindən ibarətdir. Ləzgi dilindən tərcümədə “gədə” - “çubuqdan hörülmüş alaçıq”, “xur (xür)” - “kənd”, “zeyxur” sözü isə “yeni kənd” deməkdir. Beləliklə, “gədəzeyxur” toponimi - “çubuqdan hörülmüş alaçıqları olan yeni kənd” mənasını daşıyır.

İlk dəfə kənd Verdixanpel adlı təpədə salınıb. Lakin orta əsrlərdə bu kənd müəyyən səbəblərdən dağılmışdır. Kəndin ərazisində üç kənd olub. Birinci kənd Şamilanpel (Şamil tə­pəsi) adlı yerdə aşkar edilmişdir və IV-VI əsrlərə aiddir. İkinci kənd Mahmudanpel (Mahmud təpəsi) təpəsində yerləşmişdir və IV-VIII əsrləri əhatə edir. Üçüncü kənd indiki Qazixanpel adlı yerdə salınıb və XVIII əsrdə dağı­dılmışdır. Bu kəndin əhalisi XVIII əsrlərdə Nadir şaha və rus qoşunlarına qarşı döyüşmüşdür.

Gədəzeyxur kəndi indiki yerdə XIX əsrin əvvəllərində Dağıstandan olan Məhərrəmkənddən çıxmış ailələrin burada məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Deyilənə görə, kəndin adı gədə (qada) adlı tayfanın adı ilə də əlaqələnir. Lakin bu ərazidə belə bir tayfanın olması tarixi mənbələrdə təsdiqlənmir.

Kəndin əhalisi, həmçinin 1918-ci ildə erməni daşnaklarına qarşı mübarizədə iştirak etmişdir. Rus yazıçısı Vladimir Dal gədəzeyxurlu qaçaq Həsən haqqında “Ləzgi Həsən” adlı povest yazmışdır.

2018-ci ilin məlumatına əsasən, kəndin əhalisinin sayı 2700 nəfər idi. Əhali, əsasən, heyvandarlıq, arıçılıq, əkinçilik, bağçılıq, tərəvəzçilik və bostançılıqla məşğul olur.

İstinad edilən mənbələr:

• Sədaqət Kərimova. Qusar, qusarlılar. Bakı-2011.


• Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. Bakı-2007.


• Nazim Tapdıqoğlu (Vəlişov). Qusar ensiklopediyası. Bakı-2018.