27 aprel 1920-ci ildə bolşevik Rusiyasının silahlı qüvvələri - başda XI Ordu olmaqla Azərbaycan sərhədlərini keçib dövlətin ərazisini işğal etməyə başlayır. 60-70 min nəfərdən ibarət XI Qırmızı Ordu öndə “III İnternasional” və daha 3 zirehli qatar, 300 nəfərdən ibarət piyada desant olmaqla Samur çayı üzərindəki körpünü keçirlər. Onlar Azərbaycana Yalama-Xaçmaz tərəfindən daxil olurlar.
İlk toqquşma stansiyaya bir kilometr qalmış baş verir. Qəza törədib dəmir yolunu sıradan çıxarmaq və qatarların önünü kəsmək məqsədilə Yalamadan parovoz yola salınır. Lakin “III İnternasional”dan iki sərrast top atəşi ilə buxar maşınının qazanı partladılır.
Döyüş iki saat davam edir. AXC-nin ordusunun əksəriyyəti Qarabağda erməni üsyançıları ilə döyüşdə olmuşdu. Buna görə Yalama qarnizonu 350 nəfərdən ibarət idi. Sağ qalanlar partizan dəstələrinə qoşulmaq üçün geri çəkilərkən qüvvələri qeyri-bərabər olduğundan hücumu dayandırmaq məqsədilə dəmiryol körpüsünü yandırırlar.
Aprelin 27-də hərbi nazir Səməd bəy Mehmandarov Cavad bəy Şıxlinskiyə Qərb cəbhəsinə vurduğu teleqramda belə bildirirdi: “Bolşeviklər Yalama stansiyasına hücum edib Xudatı tutmuşlar. Vəziyyət böhranlıdır. Əmr edirəm: bu gün hər birində 500 tüfəngdən az olmayaraq, Qazaxdan 1 batalyonu, Gəncədən 1 batalyonu Qızılburuna gətirin”.
1920-ci il aprelin 28-də saat 5-də “III İnternasional” zirehli qatarı 23 saatlıq Yalama-Bakı məsafəsini qət edərək, Bakı vağzalına çatır.
Döyüş Qurban Səidin “Əli və Nino” adlı romanında belə əks olunub: “Gecə Yalamadan rus əsgərləri ilə dolu qatarlar gəldi. Onlar şəhəri mühasirəyə aldılar və parlament təslim oldu. Qaça bilməyən bütün nazirlər həbs olundu, parlament də ləğv edildi. Rus fəhlələri öz həmvətənlərinin tərəfinə keçdilər…”.
Jurnalist Arif Əliyev 2017-ci ildə “Yalama” adlı sənədli povest nəşr etmişdi, 2018-ci ildə isə həmin povest əsasında “Əsgərlər unudulanda ölürlər” filmi çəkilmişdir.
[video width="1280" height="720" mp4="https://shimal.news/storage/photos/2023/04/otrezok.mp4"][/video]
İstinad edilən mənbələr:
