“Ailə – kiçik bir dövlətdir”. Bu ifadə nə vaxt deyilib, dəqiq bilən yoxdur, amma mahiyyəti hər zaman, bütün məqamlarda dəyişməzdir. Öz qayda-qanunları, adətləri ilə fərqlənən ailələr ümumilikdə həm də oxşardır.
Amma bu “dövlətin” müasir problemləri, boşanmaların sayının artması gündəmdən düşməyən mövzulardandır.
İnsanoid.com-un bugünkü müsahibi Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin İctimaiyyətlə əlaqələr və informasiya texnologiyaları sektorunun müdiri, sosioloq Zəminə Səfərovadır.
Onunla müsahibəni təqdim edirik:
– Son illərdə ölkəmizdə boşanma hallarının sayı artıb. Cəmiyyətimizin bir çox üzvü boşanmaların əsas səbəbini sosial şəbəkələrdə görür. Hesab olunur ki, ailələrdə münaqişələrin artmasında sosial şəbəkələrin rolu böyükdür. Sizcə, belədirmi?
– Bəli, son illərdə ölkəmizdə boşanma hallarının sayı artıb. Faktların təhlili göstərir ki, boşanmalarda müxtəlif amillərin- qayınanalar, maddi səbəblər, xəyanət, uşağın olmaması, ailə məsuliyyətini yerinə yetirməmə, kənar müdaxilələr, həddən artıq qısqanclıq, yalan danışmaq, cütlüklərin bir-birinə vaxt ayırmaması, zərərli vərdişlərə aludə olmaq və sosial şəbəkələrin rolu var.
Komitə tərəfindən aparılan son təhlillərdə sosial şəbəkələrin təsirindən boşanmalar faiz baxımından ən sonuncu yerdədir.
– Boşanmaq üçün müraciət edənlər arasında üstünlük hansı yaş aralığındadır?
– Boşananlar arasında tək gənclər deyil, hətta uzun müddət evli olanlar da var. Yaşı 50-dən, 60-dan yuxarı olanlar da çoxluq təşkil edir.
– Maraqlıdır, 50-60 yaşdan yuxarı boşananlar hansı səbəbləri gətirirlər?
– Bu ailələrin dağılmasının arxasında sosial, iqtisadi və psixoloji faktorlar dayanır. Yaş artdıqca, həyat keyfiyyətinə və şəxsi rifaha diqqət artır. Bəzi cütlüklər fərqli həyat tərzi seçirlər. Bu da münasibətlərin davamlılığına təsir göstərir. Bəzən sağlamlıq problemləri və qayğı ehtiyacı münasibətləri daha da gərginləşdirir. Uzunmüddətli evliliklərin boşanma ilə nəticələnməsi fərdi və sosial dəyişikliklərin qaçılmaz nəticəsi ola bilir.
– Gənclərin yeni ailə mühitinə uyğunlaşma müddəti nə qədərdir?
– Ailə psixologiyasına görə, tərəflər evliliyin ilk 3 ilini daha çox yeni ailə mühitinə uyğunlaşma kimi dəyərləndirməli, qarşı tərəfin ailə üzvlərini daha da yaxından tanımağa çalışmalı, gözləntilərinin nələrdən ibarət olduğuna diqqət etməlidirlər. Hər bir gənc ailə qurduqda yeni ailə ənənələrinə uyğunlaşana qədər dözüm, səbr göstərməlidir. Əgər həmin dövrdə heç bir ciddi konflikt yaranmasa, o zaman gənclərin ailə təməli daha da möhkəmlənər.
– Ümumiyyətlə, müasir və gənc ailələrin problemləri nələrdir? Bu problem nədən başlayır?
– Yeni ailə quran gənclərin evində süfrə mədəniyyəti olmalıdır. Ailə bir yerdə yemək yeməyə alışmalıdır ki, sonra üzvlərin sayı artdıqca bu ənənə davam etsin.
İndiki gənclərin əksəriyyəti istəklərinə valideyinlərin köməyi ilə tez nail olduqlarına görə, əziyyətin-əməyin nə olduğunu dərk etmirlər. Sonda da belə gənclər gələcək həyatlarında da hər şeyə tez və asanlıqla nail olmaq istəyində olurlar.
Yaxşı olar ki, övladlar məqsədlərinə əziyyətlə yüksəlməyə vərdiş etsinlər. Əgər gənc əməyi-zəhməti ilə nəyəsə nail olarsa ,o zaman onun dəyərini-qiymətini də biləcək. Burada valideyinlərin rolu böyükdür. Bəzən valideyinlər uşağıma “qıymaram”, “qoymaram əziyyət çəksin” bu kimi düşüncələrlə yanaşır. Bu uşağın hər şeyə hazır, asanlıqla nail olmasına gətirib çıxarır. Nəticədə gələcək həyatlarında çətinliklər qarşısında belə dözümsüz, səbrsiz olurlar.
– Bəzən yaşlı nəsil müdaxiləsini vacib görürlər. Amma indiki dövrdə bir çox gənc böyük məsləhətini eşitmək istəmir.
– Əvvəllər ailənin dağılmasına, boşanmağa faciə kimi yanaşanlar bu gün onu adi bir hal kimi qəbul edərək ailəsini dağıdır, bir-birindən ayrılırlar. Bir vaxtlar yaranmış söz-söhbətlər, çatışmazlıqlar ağsaqqal, ağbirçək məsləhəti ilə yoluna qoyulurdusa, indi bu barədə danışmağa belə dəyməz. Xırda problemlər qlobal bəla səviyyəsinədək şişirdilir və sonda da ayrılmağa qərar verilir.
Bir çox hallarda ailənin dağılmasına qızın yeni düşdüyü mühitin onu qəbul etməməsi də səbəb olur. Anası ilə həyat yoldaşı arasında yaranan xoşagəlməz münasibətlərin öhdəsindən gələ bilməyən və məsələnin məcrasına düşməsində qəti mövqe göstərməyi bacarmayan oğul sonda kənara çəkilərək ailənin dağılmasına şərait yaradır.
– Bəs ailənin uzunömürlü olması üçün nə edilməlidir?
– Təcrübə göstərir ki, ailənin uzunömürlü olması üçün gənclər daha çox məhəbbət faktoruna üstünlük versələr də, belə nikah əksər hallarda uğursuzluqla nəticələnir. Yəni sevgi xülyaları üzərində qurulan ailələrin bir çoxunun ömrü qısa olur. Bu müddət ərzində onların bir-biri üçün çox adi insanlar olduğu aydınlaşır və izdivaca asanlıqla son verilir.
Valideyn məsləhəti ilə qurulan ailələr nisbətən daha sabit olur. Çünki valideynlər məhz ailənin kökünü, əsil-nəslini, özlərinə münasib olub-olmamasını müəyyənləşdirdikdən sonra belə izdivacın baş tutmasına razılıq verirlər. Lakin yeni qurulan ailələrin problemlərinə nəzər saldıqda asanlıqla söyləmək olar ki, sadaladığımız hər iki faktorda ailələrin dağılmasını və uzunömürlü olmamasını görmək mümkündür.
– Kənar müdaxilələr boşanmalara nə dərəcə təsir edir?
– Saydığımız səbəblərə baxdıqda anaların rolunun daha çox vacib olduğunu qeyd etmək olar. Çünki ailədə söz-söhbət olduqda öncə hər iki ana xəbərdar olur. Əgər ana övladına doğru yol göstərsə, o zaman yeni ailə quran gənclərə müsbət təsiri ola bilər.
– Ailə dəyərlərini və bərabərliyi qorumaq üçün gənclər nə etməlidirlər?
– Ölkəmizdə ailə institutunun qorunması prioritet məsələlərdəndir. Gənc ailələr səbrli davranmalı, hər xırda problemə görə hər şeyi atıb getməyi çıxış yolu kimi görməməlidirlər. Eyni zamanda, hər iki tərəf əziyyətlə qurulan yuvanı dağıtmağa qıymaz. Əgər valideynlər övladlarına ailə məsuliyyətini, əziyyətini öyrətməsə, sonu heç də yaxşı olmur.
Ailə dəyərlərimizin təbliğində KİV-in, xüsusilə televiziyanın üzərinə böyük iş düşür. Bu gün sevindirici haldır ki, gənclərimizin elm, bilik, mədəni səviyyəsi günü-gündən yüksəlir. Bütün bunların başlanğıcı ailədən götürülür. Ona görə də gənclərimiz hər zaman ailə mədəniyyətini və dəyərlərini öndə tutmalıdırlar.
