Qaxın İlisu kəndi təkcə gözəl təbiəti ilə deyil, tarixə adını yazdırmış şəxsiyyətləri ilə də tanınır. Onlardan biri də XIX əsrdə yaşamış, İlisu sultanlığının sonuncu hakimi Daniyal Sultandır.
Daniyal Sultanın həyatını maraqlı edən əsas məqam onun bir vaxtlar Rusiya imperiyasının general-mayoru olması, sonradan isə həmin imperiyaya qarşı mübarizəyə qoşulmasıdır. O, 1831-ci ildə İlisu sultanlığının hakimi oldu. Hərbi xidmətlərinə görə rus ordusunda yüksəldi, 1842-ci ildə general-mayor rütbəsi aldı. Lakin bu, onun Rusiya hakimiyyətinə sadiq qalacağı anlamına gəlmirdi.
1844-cü ildə Qafqaz canişinliyinin Şeyx Şamilə qarşı hərbi yürüşdə iştirak etmək tələbinə tabe olmadı. Əksinə, Şamilin tərəfinə keçərək Rusiya imperiyasına qarşı mübarizəyə başladı. Bu qərar onun həyatını kökündən dəyişdi. Rus qoşunları İlisuya hücum etdi, sultanlığın paytaxtı ələ keçirildi və Daniyal Sultan doğma yurdunu tərk etməyə məcbur oldu.
Maraqlıdır ki, o, Şeyx Şamilin hərəkatında sıravi döyüşçü deyil, yüksək hərbi səlahiyyətlərə malik sərkərdə – serasker kimi fəaliyyət göstərirdi. Beləliklə, İlisu sultanı Qafqazın ən böyük müqavimət hərəkatlarından birinin rəhbər heyətində yer aldı.
1859-cu ildə Şamil hərəkatının süqutundan sonra Daniyal Sultan İrıb qalasını ruslara təslim etdi. Bir müddət Şəkidə yaşadı, 1869-cu ildə Osmanlı dövlətinə köçdü. 1871-ci ildə İstanbulda vəfat etdi.
Daniyal Sultanın hekayəsində diqqət çəkən məqam budur: o, bir vaxtlar general rütbəsi aldığı imperiyanın hərbi gücünə qarşı çıxmağı seçmiş, bunun nəticəsində hakimiyyətini və doğma yurdunu itirmişdi.
Bu gün Qaxın İlisu kəndi onun adını daşıyan tarixi yaddaşın mühüm ünvanlarından biridir. Daniyal Sultanın həyatı isə kiçik bir dağ sultanlığının tarixinin bütöv Qafqazın taleyi ilə necə kəsişdiyini göstərir.
