Son bir ayın media monitorinqi göstərir ki, Azərbaycanın şimal rayonlarında yollar, su və drenaj, köhnəlmiş kommunal şəbəkələr, tullantılar və kənd təsərrüfatından gəlirlərin azalması ən çox təkrarlanan problemlər sırasındadır.
Balakəndən Xudata qədər yüzlərlə kilometr məsafə, müxtəlif iqlim və iqtisadi şərait var. Amma son bir ay ərzində bölgələrdən yayılan xəbərlərə və sakinlərin müraciətlərinə baxanda eyni problemlərin bir rayondan digərinə təkrarlandığı görünür.
Shimal.News-un monitorinqi göstərir ki, ayrı-ayrı yaşayış məntəqələrində şikayətlərin detalları dəyişsə də, əsas mövzular çox vaxt üst-üstə düşür.
1. Şimalın ən böyük problemi yenə yollardır
Son bir ayda ən çox təkrarlanan mövzulardan biri yolların vəziyyəti olub.
Zaqatalada İstiqlaliyyət küçəsinin sakinləri təmir işlərindən sonra yol örtüyünün normal vəziyyətə gətirilmədiyini, yağışlı havada küçənin palçıq içində qaldığını bildiriblər.
Xaçmazda isə problem bir yaşayış məntəqəsi ilə məhdudlaşmır. Ramil Sadıqov küçəsində, Hacıqurbanoba və Çaykənarı istiqamətlərində yollarla bağlı şikayətlər səsləndirilib. Çaykənarı ilə rayon mərkəzi arasında təxminən 8 kilometrlik məsafənin bəzi hallarda 40 dəqiqəyə qət edildiyi bildirilir.
Quba və Qusar zonasındakı yol problemi isə başqa xarakter daşıyır. Burada asfaltın keyfiyyəti ilə yanaşı, sürüşmə, sel və çayların məcrasının dəyişməsi də yolları sıradan çıxarır.
Sentyabrda Quba–Xınalıq və Quba–Qonaqkənd yollarının ayrı-ayrı hissələrində torpaq sürüşmələri, asfalt örtüyündə çatlar və hərəkətin məhdudlaşdırılması qeydə alınıb.
Qəbələ–Laza yolunda güclü yağışların yaratdığı fəsadlar da göstərdi ki, dağlıq ərazilərdə problem təkcə yol çəkməklə həll olunmur. Suötürücü sistemlər, yamacların bərkidilməsi və selə qarşı mühəndis qurğuları eyni dərəcədə vacibdir.
Başqa sözlə, şimal rayonlarında "yol problemi" artıq iki hissədən ibarətdir: təmir olunmayan və ya keyfiyyətsiz yollar, bir də təbii proseslərdən qoruna bilməyən yollar.
2. Su var, amma suyun idarə olunması problemi də var
Monitorinqdə ikinci böyük mövzu su ilə bağlıdır.
Ancaq söhbət yalnız içməli su çatışmazlığından getmir.
Oğuzda sakinlərin rəsmi qəbullar zamanı qaldırdığı əsas məsələlər arasında su təminatı da olub. Qusarın Zindanmuruqqışlaq kəndində sakinlər suvarma suyunun çatışmazlığı, artezian quyusuna gedən xətlər və artıq suyun ərazidən uzaqlaşdırılması ilə bağlı problemlər səsləndiriblər.
Xaçmazın bəzi kəndlərində içməli su təchizatının yaxşılaşdırılması tələb olunur. Hacıqurbanobada isə sakinlər hesab edirlər ki, dar və kifayət qədər işləməyən suötürücü kanallar güclü yağışlar zamanı yolların su altında qalmasını daha da sürətləndirir.
Balakəndə avqustun sonunda yağan güclü yağışdan sonra Siltikçayda suyun bulanması səbəbindən şəhər və ətraf kəndlərdə minlərlə abonentin su təminatı müvəqqəti dayandırılıb.
Bu nümunələr göstərir ki, şimalda su ilə bağlı problem üç istiqamətdə ortaya çıxır: içməli su, suvarma suyu və yağış-sel sularının idarə olunması.
3. Köhnə dirəklər, qazsız yaşayış məntəqələri və zəif internet
Elektrik, qaz və rabitə infrastrukturu da şimal rayonlarından gələn şikayətlər arasında davamlı şəkildə görünür.
Balakənin Mahamalar kəndində sakinlər təhlükəli vəziyyətdə olan elektrik dirəyinin uzun müddətdir dəyişdirilməməsindən narazılıq ediblər.
Qubada əyilmiş elektrik dirəkləri və aşağı sallanan naqillərlə bağlı şikayətlər yayılıb. Eyni zamanda bəzi sakinlər "Aztelekom" şəbəkəsinin payladığı internetin tez-tez kəsildiyini, problemlə bağlı dəfələrlə müraciət etsələr də, nasazlığın yenidən yarandığını bildiriblər.
Qusarın Zindanmuruqqışlaq kəndində də köhnə elektrik xətlərinin və dirəklərin dəyişdirilməsi sakinlərin əsas tələblərindən biridir.
Qəbələnin Vəndam qəsəbəsindəki Girvə yaşayış məntəqəsində isə məsələ daha fundamentaldır: sakinlər uzun illərdir qaz xəttinin olmamasından şikayətlənirlər. Onların sözlərinə görə, qışda evləri qızdırmaq üçün odun almaq məcburiyyətində qalırlar.
Oğuzda keçirilən səyyar qəbullarda da elektrik və qaz təminatı ilə bağlı məsələlərin davamlı şəkildə qaldırılması problemin tək bir kənd və ya rayonla məhdud olmadığını göstərir.
4. Xaçmaz və Xudatda başqa problem: tullantılar və baxımsızlıq
Şimal-şərq zonasından gələn xəbərlərdə tullantı və sanitariya mövzusu xüsusilə diqqət çəkir.
Xaçmazın Çarxı kəndində yol kənarının tədricən qeyri-rəsmi tullantı sahəsinə çevrildiyi barədə sakinlər şikayət ediblər.
Xudatda isə 4 saylı uşaq bağçasının qarşısındakı konteynerlərin dolması və tullantıların ətrafa yayılması narazılıq yaradıb.
Şəhərin tarixi dəmir yolu stansiyasının vəziyyəti də gündəmə gəlib. Stansiyanın ərazisində təmizlik, sanitar qovşaqlar və ümumi baxımsızlıqla bağlı problemlər göstərilib.
Bu halları birləşdirən məqam tullantının özündən daha çox kommunal xidmətin müntəzəmliyi və ictimai məkanların saxlanılmasıdır.
5. Şimal-qərbdə fermerlərin başqa dərdi var: məhsul var, qazanc yoxdur
Balakən–Zaqatala–Qax–Oğuz xəttində infrastruktur problemlərinə əlavə olaraq kənd təsərrüfatının gəlirliliyi ön plana çıxır.
Xüsusilə fındıqçılıqda vəziyyət diqqət çəkir.
Qaxda fermerlər bir tərəfdən zərərvericilərlə mübarizəyə, gübrəyə, suvarmaya və işçi qüvvəsinə çəkilən xərclərin artdığını, digər tərəfdən isə məhsulun satış qiymətinin onları qane etmədiyini bildirirlər.
Oğuzda da oxşar vəziyyət müşahidə olunur. Məhsuldarlığın yaxşı olduğu bildirilir, amma fındığın alış qiyməti əvvəlki illərlə müqayisədə aşağı düşüb. Fermerlər bəzi hallarda məhsulu hətta 3 manata satmağın çətin olduğunu deyirlər.
Bu isə problemin mahiyyətini dəyişir: fermer üçün əsas məsələ artıq məhsul yetişdirmək deyil, yetişdirdiyi məhsuldan gəlir əldə etməkdir.
Əgər maya dəyəri artır, satış qiyməti isə azalırsa, yaxşı məhsul belə kəndlinin rifahını yüksəltmir.
Şəkidə bazar bağlıdır, fermer alıcının ardınca gedir
Şəkidə isə kənd təsərrüfatı ilə bağlı başqa bir problem diqqət çəkib.
Heyvan bazarının təxminən bir ildir bağlı olması fermerlərin və qəssabların narazılığına səbəb olub. Sakinlərin sözlərinə görə, rayonun çoxsaylı kəndlərindən mal-qara satan insanlar başqa rayonlara getməli və ya heyvanları vasitəçilərə daha ucuz qiymətə verməli olurlar.
Rəsmi qurumlar məhdudiyyətləri baytarlıq və sanitariya tələbləri ilə izah edirlər.
Ancaq fermer üçün nəticə sadədir: yerli satış məntəqəsi olmayanda bazara çıxış çətinləşir və məhsulun qiymətinə fermer yox, alıcı daha çox təsir edir.
Xudatda məktəb problemi də mediaya çıxdı və həll olundu
Monitorinqin maraqlı nümunələrindən biri də Xudatla bağlıdır.
Şəhərin 2 saylı məktəbində riyaziyyat müəlliminin olmaması, Nərəcan kəndində isə ibtidai siniflərdən birinin daimi müəllimsiz qalması mediada işıqlandırıldı.
Mövzu ictimailəşdikdən sonra müəllim çatışmazlığı ilə bağlı problemin həll edildiyi bildirildi.
Bu nümunə bir məqamı da göstərir: regional medianın yalnız problemi göstərmək deyil, problemin həllinə təkan vermək imkanı da var.
Balakəndən Xudata - problem xəritəsi
Son bir ayın xəbərlərini ümumiləşdirsək, bölgələr üzrə mənzərə belə formalaşır:
- Balakan: içməli su, elektrik infrastrukturu;
- Zaqatala: yollar və kənd təsərrüfatı;
- Qax: fındıqçılığın gəlirliliyi, zərərvericilər;
- Şəki: fermerlərin bazara çıxışı;
- Oğuz: yollar, su, qaz, elektrik, fındığın satış qiyməti;
- Qəbələ: qazlaşdırma, yağış və seldən zərər görən yollar;
- Quba: dağ yolları, sürüşmələr, elektrik infrastrukturu, internet;
- Qusar: yollar, sel, suvarma və elektrik xətləri;
- Xaçmaz: yollar, su və drenaj, tullantılar;
- Xudat: tullantılar, ictimai məkanların baxımsızlığı və məktəblərdə kadr çatışmazlığı.
Müxtəlif rayonlar, eyni cümlə
Monitorinq zamanı ən çox təkrarlanan məqamlardan biri problemin özü qədər sakinlərin münasibəti olub.
Müxtəlif rayonlardan gələn şikayətlərdə eyni məzmunlu fikir tez-tez səslənir:
"Dəfələrlə müraciət etmişik".
Bəzən problemə müdaxilə olunur, amma bir müddət sonra yenidən yaranır. Bəzən də həll yalnız müəyyən hissəni əhatə edir. Bəzən isə məsələ illərlə açıq qalır.
Bu baxımdan Balakəndən Xudata qədər şimal rayonlarının əsas problemi yalnız yolun çuxuru, sınıq elektrik dirəyi və ya dolmuş zibil konteyneri deyil.
Əsas sual başqadır: eyni problemlər niyə müxtəlif rayonlarda və müxtəlif illərdə yenidən gündəmə qayıdır?
Çünki bir çox halda məsələ artıq konkret nasazlığın aradan qaldırılmasından yox, infrastruktura davamlı qulluqdan, nəzarətdən və problemlər yaranmamışdan əvvəl onların qarşısının alınmasından gedir.
