İnsanlar arasında son illər bel ağrılarından şikayətlərin sayı çoxalıb. Ən sağlam insanın belə, uşaqdan-böyüyə hər kəsin ömründə heç olmasa bir dəfə də olsa bel və ya kürək ağrısı ilə bağlı şikayəti olur. Mütəxəssislər uşaqlarda bunu məktəbli çantalarının ağırlığı və parta arxasında düz oturmamaqla, ofis işçilərində isə hərəkətsizliklə əlaqəndirirlər.
Bu suallara aydınlıq gətirmək üçün Shimal.News-ün əməkdaşı fizioterapevt və reabilitoloq İbrahim Balabəyov ilə danışıb.
Müsahibəni təqdim edirik:
- İbrahim bəy, öncə özünüz haqqında məlumat verməyinizi istərdim.
- Mən 1999-cu ilin avqust ayında Xaçmaz rayonunun Xudat şəhərində anadan olmuşam. Xudat şəhərində Texniki fənlər təmayüllü liseydə orta təhsil aldıqdan sonra Bakı Baza Tibb Kollecinin Laboratoriya Diaqnostikası fakültəsinə qəbul oldum. Təhsilimi laboratoriya diaqnostikası üzrə tamamlayaraq Türkiyədə fizioterapiya ixtisasına yiyələndim. Reabilitasiya üzrə sertifikatlar və ixtisasartırma proqramlarında iştirak etmişəm. Hazırda Bakıda yaşayıram və Buzovna Fizioterapiya və Reabilitasiya Mərkəzində çalışıram.
- Sosial şəbəkələrdə yayılan videoçarxlarınızı maraqla qarşıladıq. Qeyri-adi terapiya üsullarından istifadə edirsiniz.
- Bəli, sosial şəbəkələrdə həm maarifləndirici, həm də motivasiyaedici videolar paylaşmağa çalışıram. Videolarımın məqsədi insanların fizioterapiyanın əhəmiyyəti və müalicə üsulları haqqında məlumatlanmasına kömək etməkdir. Müasir avadanlıqlardan və terapiya metodlarından istifadə etməklə insanlara mümkün qədər cərrahi müdaxilədən yayınaraq sağalma yolları təklif edirəm.
- Bu gün ölkəmizdə hansı fizioterapiya üsullarından istifadə edilir?
- Azərbaycanda fizioterapiya sahəsi sürətlə inkişaf edir. Hazırda spa kapsulları, tecar, hidroterapiya, lazer və elektromaqnit terapiyası kimi müasir üsullardan geniş istifadə olunur. Həmçinin masaj və manual terapiyalar da üstünlük təşkil edir.
- Bəs sizin müalicə üsullarınız cərrahi müdaxilənin qarşısını ala bilir?
- Əlbəttə, fizioterapiya bir çox hallarda cərrahi müdaxilənin qarşısını ala bilər. Xüsusilə, erkən mərhələlərdə başlanan müalicə ilə bel ağrısı, disk yırtıqları və oynaq problemlərinin ağırlaşmasının qarşısı alınır. Lakin bəzi hallarda əməliyyat qaçınılmazdır.
- Cərrahiyyə üsulunun hər hansı fəsadları, risk faktoru var?
- Cərrahiyyə ciddi müdaxilədir və müəyyən risk faktorları var. İnfeksiyalar, sinir zədələnmələri və əməliyyatdan sonra reabilitasiya müddətinin uzanması kimi hallar yaşana bilər. Bu səbəbdən mümkün qədər fizioterapiya ilə tibbi əməliyyatlardan yayınmağa çalışırıq.
- Ümumiyyətlə, sizin sahədə xəstələrin neçə faizinə cərrahi müdaxilə təyin edilir?
- Təxminən 20-30% xəstəliklərdə cərrahi müdaxilə qaçınılmaz olur. Lakin əksər hallarda düzgün fizioterapiya və reabilitasiya ilə bu rəqəmi minimuma endirmək mümkündür.
- Bel ağrısı niyə yaranır?
- Bel ağrıları əksər hallarda oturaq həyat tərzi, düzgün olmayan duruş, artıq çəki və stress səbəbindən yaranır. Həmçinin zədələr və yırtıq kimi problemlər də bel ağrısına səbəb ola bilər.
- Bel ağrılarının ağırlaşmasına təkan verən amillər hansılardır?
- Davamlı hərəkətsizlik, ağır fiziki iş, düzgün olmayan yuxu saatı və stress bel ağrılarının daha da pisləşməsinə səbəb ola bilər.
- Əgər bel ağrıları yalnız yorğunluğa görə yaranıbsa, bu halda “qulunc qırmaq” kimi metodlardan, masajdan istifadə etmək olarmı?
- Bel ağrıları yorğunluğa görədirsə, düzgün masaj və relaksasiya üsulları çox faydalıdır. Lakin “qulunc qırmaq” kimi xalq təbabəti üsullarını tətbiq etmək təhlükəlidir çünki bu, əlavə zədələrə səbəb ola bilər.
- Disk yırtıqlarının konkret yaranma səbəbi elmə məlumdur? Çünki bu problemlə dünyaya gələnlər var, tam olaraq sonradan qazanılmış problem deyil.
- Disk yırtıqları həm genetik meyllilik, həm də sonradan qazanılmış amillərlə bağlıdır. Ağır qaldırmaq, qeyri-düzgün hərəkətlər və oturaq həyat tərzi bu problemləri yarada bilər.
- Disk yıtıqlarında proses gizli gedir və bir anda özünü biruzə verir?
- Bəli, disk yırtıqları adətən gizli şəkildə başlayır. Xəstə yalnız ağrı, uyuşma və ya gücsüzlük yarananda bunu hiss edir.
- Bu ağrını təsvir edə bilərsinizmi?
- Disk yırtığı ağrıları küt, sancı şəklində ola bilər. Ağrı əsasən beldən başlayaraq ayaqlara doğru irəliləyir və uyuşma, yanma hissi ilə müşayiət oluna bilər.
- Bu gün sizə ən çox hansı xəstəliklərdən əziyyət çəkənlər müraciət edirlər?
- Ən çox bel və boyun yırtıqları, oynaq problemləri, bel ağrıları və serebral ifliclə bağlı müraciətlər olur.
- Uşaqlarla böyüklərə fizioterapiyanın tətbiq olunmasında nə kimi fərqlər var?
- Uşaqlarda fizioterapiya daha yüngül və diqqətli tətbiq olunur. Çünki onların toxumaları daha həssasdır. Böyüklərdə isə güc tətbiq etmək mümkün olur.
- Bəs fizioterapiya və reabilitasiyanın həyata keçirilməsi zamanı hansısa risk faktorları ilə qarşılaşmaq mümkündürmü?
- Bəzi hallarda xəstənin vəziyyəti düzgün qiymətləndirilməsə və ya terapiya yanlış tətbiq olunarsa, zədələnmə riski yarana bilər. Bu səbəbdən, hər prosedur fərdi yanaşma tələb edir.
- Fəqərə sürüşməsini xalq təbabəti üsulu ilə müalicə etmək mümkündürmü?
- Xalq təbabəti bəzi hallarda ağrını azaltmağa kömək edə bilər, lakin fəqərə sürüşməsinin effektiv müalicəsi üçün müasir fizioterapiya və reabilitasiya üsulları vacibdir.
- Oynaq içərisindəki mayenin azalması fikri doğrudurmu?
- Bəli, oynaq mayesinin azalması yaşlandıqca baş verə bilər. Lakin barmaqları şıqqıldatmağın uzunmüddətli təsirləri haqqında hələ də tam elmi konsensus yoxdur.
- Disk yırtıqlarında geri dönüşü olmayan mərhələdə orqanizmdə nələr baş verə bilər?
- Bu mərhələdə sinir sistemində ciddi problemlər, hərəkət məhdudiyyəti və hətta iflic halları yaşana bilər.
- Serebral ifliclərdə reabilitasiya prosesi neçə faiz effektiv olur?
- Serebral ifliclərdə reabilitasiyanın effektivliyi xəstənin yaşına, vəziyyətinə və tətbiq olunan terapiyaya bağlıdır. Ümumiyyətlə, 50-70% hallarda reabilitasiya gözlə görünən irəliləyişlərə səbəb ola bilər.
- El arasında “xırç-xırç” müalicə kimi tanınan manual terapiyanı hər kəs edə bilərmi? Sosial şəbəkələrdə bununla məşğul olanların sayı günbəgün artır.
- Manual terapiya yalnız mütəxəssislər tərəfindən tətbiq olunmalıdır. Yanlış tətbiq ciddi zədələrə səbəb ola bilər. Sosial şəbəkələrdə bunun qeyri-peşəkar formada artması narahatlıq doğurur.
Nəzrin Vahid
