Bir vaxtlar Xızının Zərgərli kəndindən Bakıya gələn gənc Bəybala Abasovun qarşısında iki yol vardı: adi bir həyat yaşamaq, yaxud özünü elmə həsr etmək. O, ikinci yolu seçdi.
Bu seçim sonradan Azərbaycan tibb tarixində öz izini qoyan böyük bir cərrahın həyat yoluna çevrildi.
Shimal.News məlumat verir ki, professor Bəybala Xutkar oğlu Abasov 17 noyabr 1923-cü ildə Zərgərli kəndində dünyaya gəlib. Kiçik yaşlarında ailəsi Bakıya köçüb və gələcəyin məşhur cərrahı təhsilini paytaxtda davam etdirib. ATU-nun 2023-cü ildə professorun 100 illiyi ilə bağlı yazısında onun Xızı rayonunun Zərgərli kəndindən olduğu xüsusi vurğulanır.
Dağ kəndindən Bakının böyük tibb məktəbinə
Bəybala Abasovun gəncliyi asan keçməyib. İkinci Dünya müharibəsi illərində ailəsinə maddi kömək etmək üçün işləyib. 1942-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra maliyyə sahəsində fəaliyyət göstərib.
Lakin onun əsl arzusu tamam başqa idi – həkim olmaq.
1944-cü ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna daxil olub və 1949-cu ildə müalicə-profilaktika fakültəsini bitirib. Ardınca operativ cərrahiyyə və topoqrafik anatomiya üzrə klinik ordinaturada elmi və praktiki fəaliyyətə başlayıb.
Məhz bundan sonra onun həyatında adi həkimlikdən alim-cərrah səviyyəsinə aparan uzun yol başlayıb.
1000 əməliyyat... və hələ yolun başlanğıcı
Bəybala Abasovun gənc yaşlarında qazandığı uğurlar o dövr üçün diqqətçəkən idi.
1957-ci ildə Moskvada nəşr olunan "Медицинский работник" qəzetində onun haqqında "Gənc cərrahın 1000 əməliyyatı" sərlövhəli yazı dərc edilib.
Bu, sadəcə bir qəzet başlığı deyildi. Gənc azərbaycanlı cərrahın artıq Moskva tibb ictimaiyyətinin diqqətini çəkdiyini göstərən mühüm hadisə idi.
Sonrakı illərdə isə onun adı daha mürəkkəb əməliyyatlarla, elmi araşdırmalarla və damar cərrahiyyəsinin inkişafı ilə bağlı çəkilməyə başladı.
Damar cərrahiyyəsində açılan yeni yol
Professor Bəybala Abasov Azərbaycan cərrahiyyəsində xüsusilə damar plastikası və damar cərrahiyyəsinin inkişafında mühüm rol oynayıb.
1960-cı ildə namizədlik dissertasiyasını ümumi və daxili yuxu arteriyalarının zədələnmələrinin plastikası mövzusunda müdafiə edib. 1968-ci ildə isə qarın aortasının rezeksiya və plastikası üzrə doktorluq dissertasiyasını tamamlayıb.
Onun təklif etdiyi damar plastikası üsulları yalnız Azərbaycanda deyil, xarici ölkələrdə də maraq doğurub. ATU-nun məlumatına görə, bu üsullara Çexoslovakiya, Albaniya, Macarıstan və digər ölkələrin cərrahları da maraq göstəriblər.
Yəni Xızının dağ kəndindən çıxan bir həkimin elmi ideyaları artıq ölkə sərhədlərini aşırdı.
Həkim olmaqdan alim məktəbi yaratmağa
Bəybala Abasovun fəaliyyəti yalnız əməliyyatlarla məhdudlaşmayıb.
O, 1973-1989-cu illərdə Azərbaycan Tibb İnstitutunun Ümumi cərrahlıq kafedrasına rəhbərlik edib. Bu illərdə tədris proqramlarının inkişafına, praktiki məşğələlərin və mühazirələrin səviyyəsinin yüksəldilməsinə xüsusi diqqət yetirib.
Professor 150-dən artıq elmi məqalənin, monoqrafiyaların və dərsliklərin müəllifi olub. Onun 1987 və 1997-ci illərdə nəşr olunan "Ümumi cərrahlıq" dərsliyi uzun illər tibb tələbələri üçün əsas mənbələrdən biri kimi istifadə edilib.
Onun rəhbərliyi ilə doktorluq və namizədlik dissertasiyaları hazırlanıb. Beləliklə, professor yalnız xəstələri müalicə etməyib, özündən sonra gələcək həkimlərin də yetişməsinə çalışıb.
Bir insanın arxasında minlərlə həyat
Professorun elmi fəaliyyəti ürək-damar, mikrocərrahiyyə, döş qəfəsi, abdominal və ümumi cərrahiyyə sahələrini əhatə edib. Mənbələr onun 150-dən çox elmi əsərin, 4 monoqrafiyanın, 3 dərsliyin və 2 ixtiranın müəllifi olduğunu bildirir.
Onu tanıyan həmkarlarının xatirələrində isə başqa bir xüsusiyyət xüsusilə seçilir: Bəybala Abasov böyük alim olmaqla yanaşı, sadə, təvazökar və qayğıkeş insan idi.
2023-cü ildə ATU-da keçirilən 100 illik yubiley tədbirində professorun tələbələri və həmkarları onu məhz belə xatırlayıblar.
Xızıdan gələn alimin adı necə yaşadıldı?
Bəybala Abasovun xidmətləri dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilib. O, "Şöhrət" ordeni, "Əməkdar elm xadimi" və "Əməkdar həkim" fəxri adları ilə təltif olunub, Prezident təqaüdünə layiq görülüb. 2000-ci ildə "Şöhrət" ordeninin ona Heydər Əliyev tərəfindən təqdim edildiyi ATU-nun yubiley materialında da qeyd olunur.
Professor 16 fevral 2012-ci ildə, 89 yaşında vəfat edib.
Onun adı isə təkcə elmi məqalələrdə və dərsliklərdə qalmayıb. Siyəzən Şəhər Mərkəzi Xəstəxanasına da Bəybala Abasovun adı verilib.
Dağlardan çıxan bir ad
Bəybala Abasovun həyatında ən maraqlı məqam bəlkə də budur: o, Azərbaycanın ən böyük elmi mərkəzlərindən birində doğulmayıb. Yoluna paytaxtın böyük imkanlarından deyil, Xızının dağ kəndindən başlayıb.
Amma sonradan onun adı Azərbaycanın hüdudlarından kənarda da tanınan cərrahlar sırasına düşüb.
Bir vaxtlar Zərgərlidən Bakıya gələn həmin gənc oğlan cərrah bıçağını elmin alətinə, əməliyyat masasını isə insan həyatı uğrunda mübarizə meydanına çevirib.
Bu gün Bəybala Abasovun həyatına baxanda onun hekayəsi yalnız bir həkimin bioqrafiyası kimi görünmür. Bu, Xızının dağlarından çıxan bir azərbaycanlının elmə, insan həyatına və gələcək nəsillərə xidmət etməsinin hekayəsidir.
Və bəlkə də onun haqqında ən yaxşı cümlə elə budur:
Dağ kəndindən çıxdı, tibb elminin zirvəsinə yüksəldi.
