Regionlarda, əsasən də dağlıq rayonlarda yaşayan insanların daha uzunömürlü və sağlam olması danılmaz faktdır. Həmin ərazilərin təmiz havası, bulaq suyu, təbii qidalar və s. insanların sağlam və uzunömürlü olmasına səbəb olan amillərdəndir. Lakin ötən ilin müvafiq statistikası bu fikirləri alt-üst etdi.
Statistikaya görə, ötən il Azərbaycanda gözlənilən ömür uzunluğu 76 ilə bərabər olub. Ölkə üzrə gözlənilən ömür uzunluğunun ən çox olduğu rayon Abşeron (82,7 il), ən aşağı isə Daşkəsən rayonu (72,3 il) hesab edilir. Əgər həqiqətən də Bakı-Abşeron ərazisində yaşayan insanlar uzunömürlülər sırasındadırsa, belə çıxır ki, burada havanın, qidalanmanın insan ömrünün uzunluğuna təsiri yoxdur. Yəni indiyə kimi bildiklərimiz doğru deyilmiş.
Maraqlıdır, görəsən qeyd olunan statistika nə dərəcədə doğrudur? İnsanın ömrünün uzun olması yaşadığı məkandan asılıdır, yoxsa stress, çətin həyat ömrün qısalmasına təsir edir?
Mövzu ilə bağlı Publika.az-a danışan Sağlam Cəmiyyət Hərəkatının rəhbəri, sosioloq Elçin Bayramlı hesab edir ki, insan ömrünün uzun olması sağlam mühitlə bağlıdır:
“İstənilən qəbiristanlıqda müşahidə aparmaqla bilmək olar ki, insanlar neçə yaşlarında dünyasını dəyişirlər. Azərbaycanda orta ömür müddəti 77 deyilirdi, bu il 76 olub, bu isə inandırıcı deyil. Burada çox ciddi anlaşılmazlıqlar var. Orta ömür müddətinə təsir edən bir çox faktorlar var. Məsələn, sağlam həyat tərzi, təbii qidalanma, yaşadığı iqlim, iş şəraiti, stress, ətrafdan aldığımız neqativ təsirlər və s. Şəhərlərdə daha çox şüalanma var, üstəlik səs-küy norması həddindən artıq çoxdur, beyin yorulur. Bunlar hamısı immuniteti zəiflədir. Bundan əlavə, havanın tərkibi, məsələn, şəhərlərdə oksigen səviyyəsi çox aşağıdır. Havanın tərkibində minlərlə zərərli maddələr var. Yəni qeyri-təbii olan ərazilərdə ömür müddəti yuxarı ola bilməz. Dünyanın heç bir yerində belə fakt yoxdur”.
Ekspert Bakı-Abşeron ərazisində ömür müddətinin yuxarı olmasının inandırıcı olmadığını vurğulayıb:
“Azərbaycanda həmişə ucqar dağ rayonlarında ömür müddəti yüksək olub, uzunömürlülər həmin ərazilərdə olub və bütün dünyada da belədir. Bizdə onsuz da əhalinin statistikası, yerləşməsi, demoqrafik vəziyyətlə bağlı rəqəmlər tamamilə bərbad haldadır, düzgün deyil. Çünki qeydiyyat yerində yaşamayan milyonlarla insan var. Faktiki rəqəmlərə qalsa, Bakı-Abşeron ərazisində guya iki milyon yarım adam var, real olaraq isə burada 5-6 milyon adam yaşayır. Ola bilər ki, artıq ucqar rayonlarda, dağlıq ərazilərdə yaşamaq mümkün olmadığına görə, bir çox yaşlılar ailələri ilə birlikdə köçüb gəlirlər bu zonada məskunlaşırlar. Nəticədə burada onların hesabına uzunömürlülərin sayı artır. Uzunömürlülüyün, sağlamlığın tək bir şərti var: İnsan təbii qidalanmalı və sağlam həyat tərzi keçirməlidir. Bundan başqa şərt yoxdur. Bu isə regionlarda, əsasən də havası, suyu və yaxşı şəraiti olan dağlıq rayonlarda mümkündür”.
