Martın sonu, aprelin əvvəli region üçün ciddi sınaqlarla yadda qaldı. Azərbaycanda güclü leysan yağışları və daşqınlar Bakını və ölkənin şimal rayonlarını əhatə etdi. Dağıstanda isə intensiv yağıntılar və mövsümi daşqınlar nəticəsində subasmalar baş verdi. İlk baxışda eyni təbiət hadisələridir. Amma onlara verilən reaksiya daha dərin fərqi göstərdi. Bu fərq hava şəraitində yox, idarəetmə sistemində və insanlara münasibətdədir.
Azərbaycan: dövlət gecikməyəndə
Azərbaycanda böhran xaos hissinə çevrilmədi. İlk saatlardan aydın oldu ki, sistem işləyir. Fövqəladə xidmətlər operativ şəkildə hərəkətə keçdi. Koordinasiya mərkəzləşdirilmiş qaydada aparıldı. Qərarlar sürətlə qəbul olundu: insanların vaxtını, əsəbini və bəzən təhlükəsizliyini riskə atan bürokratik ləngimələr müşahidə olunmadı. Amma əsas məsələ təkcə sürətdə deyil. Əsas məsələ dövlətin var olmasındadır.
Görünürdü ki, mərkəz məsuliyyətdən yayınmır, onu yerlərə ötürmür və "yerində həll olunsun" deyə gözləmir. Əksinə, idarəetməni öz üzərinə götürür və sona qədər nəzarətdə saxlayır.
İnformasiya siyasəti də bu hissi gücləndirirdi. Media baş verənləri gizlətmir, əksinə, geniş şəkildə işıqlandırırdı: təbii fəlakətin miqyasını və görülən işləri göstərir, izah edir, məlumatlandırırdı. Bu, vacib siqnaldır: dövlət problemdən yayınmır, onu açıq şəkildə idarə edir.
Məhz belə məqamlarda aydın olur: hakimiyyət üçün "uzaq region" anlayışı yoxdur, cahid ölkə var və ona görə məsuliyyət daşıyır.
Dağıstan: mərkəzin uzaqda olduğu hissi
Dağıstandakı vəziyyət isə fərqli təsir bağışladı. Azərbaycandan fərqli olaraq, qardaş xalqlarımızın yaşadığı Dağıstanda reaksiya daha pərakəndə və lokal xarakter daşıyırdı. Əsas yük yerli strukturların və əhalinin üzərinə düşürdü.
Federal mərkəzin rolu isə zəif hiss olunurdu. Yuxarıdan gələn o aydın, birləşdirici siqnal yox idi, yəni vəziyyətin ən yüksək səviyyədə nəzarətə götürüldüyünü göstərən siqnal.
İnformasiya məkanı bunu daha da açıq göstərdi. Rusiya mərkəzi mediası baş verənlərə minimal diqqət ayırdı. Regionda baş verənlər demək olar ki, federal gündəmə çevrilmədi. Bu isə belə bir təəssürat yaradırdı ki, məsələ prioritet deyil.
Bu boşluqda isə başqa səslər eşidilməyə başladı – bloqerlər, yerli fəallar, sadə insanlar baş verənlərə diqqət çəkməyə çalışırdılar. Faktiki olaraq onlar sistemin etməli olduğu işi öz üzərlərinə götürürdülər. Bu, artıq simptomdur. Cəmiyyət dövlətə səsini eşitdirmək üçün özü "səs salmaq" məcburiyyətində qalırsa, bu, əlaqənin düzgün qurulmadığını göstərir.
İki model – bir nəticə
Azərbaycandan fərqli olaraq, qardaş xalqlarımızın yaşadığı Dağıstanda fərq ən çox hadisələrin miqyasında yox, yanaşmada görünür. Birinci nümunədə böhran mərkəz tərəfindən operativ, sistemli və açıq şəkildə həll edilən vəzifə kimi qəbul olunur. Digər nümunədə isə bu, əsasən regionun öz öhdəsinə buraxılan problem kimi qalır. Bu artıq hava şəraiti ilə bağlı problem deyil. Burada söhbət dövlət modelindən və onun məsələyə yanaşmasından gedir. Yəni, əsas olan coğrafi yerləşmə yox, münasibətdir.
Belə vəziyyətlər ən vacib sualı üzə çıxarır: hakimiyyət regionlara necə yanaşır?
Onları vahid ölkənin bərabər hissəsi kimi görürmü? Harada yaşamasından asılı olmayaraq hər bir vətəndaşa diqqətlə yanaşırmı? Yoxsa ucqar regionlar arxa plana keçən periferiya kimi qəbul olunur?
Azərbaycan bu məsələdə bir model göstərir: operativ, mərkəzləşdirilmiş və insanlara diqqətli yanaşma. Rusiya modelində isə ən azı Dağıstan nümunəsində olduğu kimi daha məsafəli, daha az görünən və informasiya baxımından zəif təqdim olunan yanaşma nümayiş etdirilir.
Su çəkiləndən sonra
Fəlakət hər zaman ötüb keçir. Sular çəkilir, yollar bərpa olunur, həyat tədricən öz axarına qayıdır. Amma başqa bir şey qalır: hiss. Bu isə sənin həmin anda tək olduğuna və ya dövlətinin yanında olub-olmadığına aid hissdir. Adətən isə fəlakət zamanla unudulsa da, bu hiss əbədi olaraq qalır...
